Andrzej Zbych* „Stawka większej niż życie” -jak już, lepiej nie książka

Któż z męskiej części polskiej populacji nie oglądał kiedyś, choćby mimo woli, „Stawki większej niż życie” z niezapomnianym Stanisławem Mikulskim (1929-2014) w roli polskiego komunistycznego superszpiega Hansa Klossa? Popularność tego serialu, wciąż na okrągło przypominanego na różnych kanałach TV, utrzymująca się mimo działań płatnych prześmiewców PRL, jest wraz z reakcjami na podobne seriale (choćby „Czterej pancerni i pies”), przyczynkiem do poważniejszej analizy socjologiczno historycznej. Ponieważ serial był hitem, nie tylko w Polsce i w Układzie Warszawskim, na jego podstawie powstał komiks, który również okazał się sukcesem wydawniczym. Logicznym pójściem za ciosem była i książka (pióra Andrzeja Zbycha*), forma pośrednia między powieścią, a zbiorem opowiadań.

"Kronika pewnego miasta" Pandelis Prévélakis - O codziennym, kreteńskim pocie

Pandelis Prévélakis

Kronika pewnego miasta

Tytuł oryginału: Χρονικό μιας πολιτείας

Tłumaczenie: Janusz Strasburger

Wydawnictwo: Książkowe Klimaty

Seria: Greckie Klimaty

Liczba stron: 102

Format: .epub

 

 

Ale ktoś, kto bada sztukę i obyczaje dawnego żywota, bada samo życie, na które składa się trud ludzi oraz ich namiętności. Historia zapisana na kartach podręczników niczym jest w porównaniu z codziennym potem, jakim ociekali ludzie nad narzędziami i materiałami swojej pracy, aby zapewnić świat bogactwem i pięknem. Każdy według własnych możliwości – ten przy warsztacie stolarskim, tamten przy kole lub kowadle, inny młotem, igłą albo szydłem – powiększył dziedzictwo człowieka, przyniósł większy pożytek sobie i bliźnim niż byle zabijaka, który trwoni, nie siejąc, i żyje z cudzego mozołu [1]. Ów trud, powtarzany dniami, miesiącami, latami składa się na powszedniość, która pozornie zwykła, pospolita, a więc z założenia raczej nudna, ukazuje swoje bogactwo i złożoność, jeśli odpowiednio uważnie się jej przyjrzeć, co wcale nie jest łatwe, szczególnie jeśli patrzymy z odległej czasowej perspektywy. Tę trudną sztukę, spoglądania przez mgłę czasu na rzeczy uchodzące za drobiazgi i detale, z jakich składa się nasz byt, z pewnością posiadł i mistrzowsko rozwinął Pandelis Prévélakis (1909 – 1986), grecki pisarz i tłumacz, autor utworu Kronika pewnego miasta.

"Dziennik zdrady" Emilios Solomou - O trujących następstwach zawiedzenia zaufania

Emilios Solomou

Dziennik zdrady

Tytuł oryginału: Hμερολóγιο μιας απιστiας

Tłumaczenie: Ewa T. Szyler

Wydawnictwo: Książkowe Klimaty

Seria: Greckie Klimaty

Liczba stron: 246

Format: .epub

 

 

Dorosłość przejawia się m. in. tym, że człowiek mniej lub bardziej boleśnie przekonuje się, iż dokonywane wybory niosą za sobą określone konsekwencje. Inicjowane akcje rezonują w postaci odpowiedzialności, jaką należy za nie wziąć, co bywa o tyle problematyczne, że przewidzenie skutków swoich decyzji w momencie ich podejmowania jest niemal niemożliwe. Z tego też względu, w teorii, w życiu winniśmy kierować się rozwagą i nie działać zbyt pochopnie, by później nie żałować swoich nerwowych ruchów – tyle, że w praktyce zdarzają się momenty, kiedy emocje biorą nad nami górę i mocno nas zaślepiają, prowadząc do nieprzemyślanych i irracjonalnych zachowań, które uwypuklają się w pełni, gdy spoglądamy na nie z perspektywy minionego czasu. Przypominam nam o tym Emilios Solomou (1971), cypryjski pisarz, dziennikarz, nauczyciel,  autor powieści Dziennik zdrady.

Cecylia Kukuczka „Listy z pionowego świata. Wspomnienia żony himalaisty”.

Lekturą stycznia 2026 w Dyskusyjnym Klubie Książki w Rawie Mazowieckiej była książka Cecylii Kukuczki „Listy z pionowego świata” z podtytułem „Wspomnienia żony himalaisty”. Od razu powiem, że książka mi się nie spodobała. Po pierwsze – tekstu pochodzącego od autorki jest w nim mało. Większość powierzchni stron wydania zajmują listy Jerzego Kukuczki do żony, grafiki, zdjęcia, i „to puste”. Po drugie styl narracji jest, delikatnie mówiąc, ubogi, a wiarygodność autorki żadna. Szczególnie widać to na konkretach, jak na przykład we fragmencie o dużym globusie, który akurat został uwidoczniony na jednej z zamieszczonych w wydaniu fotografii, i którego prawdziwe rozmiary widać aż za dobrze. Uważnie czytając widać też sprzeczności w wypowiedziach autorki, szczególnie na temat jej szczęścia(?) w pożyciu ze sławnym himalaistą. Zestawienie stwierdzenia „Lubię to co robię” z „...umknęło mi życie” nie wymaga komentarza.

Mikołaj Gołkowski „Mykoła” („SybirPunk” #4) - odbicie Jacka Reachera w cyberpunkowym stylu

No cóż, rozpisywać się specjalnie nie będę. „Mykoła” to czwarta już odsłona cyklu „SybirPunk” pióra Michała Gołkowskiego, na pewno jednego z najlepszych współczesnych rodzimych pisarzy. Nawet tym, którzy niczego jeszcze z tej serii nie poznali, tytuł cyklu zdradza i przynależność gatunkową, i miejsce oraz czas akcji. Cyberpunk, Syberia, jakaś bliżej nieokreślona, ale niezbyt odległa przyszłość. Gatunek więc z założenia dość lekki, i tak jest w istocie. Fabuła jest, owszem. Pierwsze trzy części tworzyły konstrukcyjną całość, a ta, czwarta, to dalsze dzieje jednej z głównych postaci wcześniejszej opowieści. Właściwie półtorej postaci, żeby być dokładnym.

„Dłonie śmierci” („Prokurator Adam Karski” #2) - kryminalnie o 1920

Ponieważ „Smak błękitu” Grzegorza Skorupskiego, otwierający serię „Prokurator Adam Karski”, mimo wyraźnych wad, nad którymi trudno przejść do porządku dziennego, bardzo mi się spodobał, było oczywistym, że wcześniej czy później sięgnę i po drugą powieść cyklu, czyli „Dłonie śmierci”. Wybrałem wersję audio z głosem, tak jak i poprzednio, Kamila Prubana.

Antti Tuomainen „Mała Syberia” - mroźnie, kryminalnie i sensacyjnie

No cóż, przyznam się od razu, po powieść „Mała Syberia” współczesnego (ur. 1971) fińskiego autora Antti Tuomainena sięgnąłem skuszony entuzjastycznym przyjęciem, z jakim się spotkała zarówno w Finlandii, jak i w świecie. Nie czytałem blurba, nie robiłem researchu o autorze… Wybrałem wydanie by Albatros, w formie audio z głosem Filipa Kosiora i w tłumaczeniu Bożeny Kojro.

"Prawdziwa powieść" Minae Mizumura - O kaprysach fortuny i kuciu własnego losu

Minae Mizumura

Prawdziwa powieść

Tytuł oryginału: Honkaku Shōsetsu

Tłumaczenie: Anna Zielińska-Elliott

Wydawnictwo: Tajfuny

Liczba stron: 744 

Format: papier

 

 

Niezbadane są wyroki kapryśnej Fortuny, która bywa dla ludzi złośliwa i okrutna, potrafiąc jak nikt inny uzmysłowić człowiekowi jego małość, jego śmieszność związaną z przeświadczeniem, że o wszystkim, co dla nas ważkie i istotne można samodzielnie decydować, że z odpowiednią dozą uporu i determinacji, można zrealizować swoje zamierzenia i cele. Ale w swej przewrotności i nieprzewidywalności, Tyche (pod takim imieniem czcili ją starożytni Grecy) potrafi zdobyć się również na niewyobrażalną szczodrość, która jest dosłownie łaską z nieba – tyle, że dany od losu prezent też trzeba umieć wykorzystać, o czym przypomina nam Minae Mizumura (1951), japońska pisarka, autorka książki Prawdziwa powieść.

"Rytm Harlemu" Colson Whitehead - Harlemowskie noce i dnie

Colson Whitehead

Rytm Harlemu

Tytuł oryginału: Harlem Shuffle

Tłumaczenie: Rafał Lisowski

Wydawnictwo: Albatros

Cykl: Ray Carney 

Liczba stron: 335

Format: .epub 

 

W cukierni biały gliniarz spędził więcej czasu niż w poprzednich miejscach. Carney pamiętał, jak Pepper zabrał go na polowanie na Miami Joego. Przypomniał sobie te wszystkie przykrywki i kryjówki, które bandzior odkrył przed nim podczas poszukiwań zdrajcy. Wtedy przed Carneyem nagle objawiły się miejsca, których nigdy wcześniej nie widział, niczym jaskinie odsłonięte podczas odpływu, prowadzące ku mrocznym celom. Były tam od zawsze, zapewniały ukryte trasy do podziemnego świata. Tym razem runda z Munsonem zaprowadziła Carneya do miejsc, które widywał codziennie, mijał od dziecka, i odsłoniła je przed nim jako przykrywki. Ich drzwi były wejściami do innych miast… nie, różnymi wejściami do jednego rozległego tajemnego miasta. Zawsze będącego blisko, przylegającego do wszystkiego, co znajome, leżącego tuż pod powierzchnią. Jeśli wiedziało się, gdzie spojrzeć [1]. Cóż skrywają w sobie te mroczne zakamarki, na co dzień pozostające niewidoczne dla mniej wprawnego oka? Kim są ludzie, którzy je zamieszkują? W jakim rytmie toczy się tamtejszy byt? I wreszcie, czy możliwe jest egzystowanie w obu rzeczywistościach, płynne przeskakiwanie z jednej do drugiej? Ciekawych refleksji w tej materii dostarcza Colson Whitehead (ur. 1969), amerykański pisarz, laureat wielu nagród (na jego koncie znajdują się Pulitzer, National Book Award i Nagroda im. Arthura C. Clarke’a), autor powieści Rytm Harlemu.

"The Body Artist" Don DeLillo - Pulsar straty

Don DeLillo

The Body Artist

Wydawnictwo: Scribner 

Liczba stron: 128

Format: papier

 

 

 

Mkniemy przez życie, przeciskając się przez kolejne pasaże doświadczeń. Nasze ciało, potężna maszyneria, działania której wciąż nie jesteśmy w stanie zgłębić, mimo iż towarzyszy nam od zarania cywilizacji, bacznie odbiera docierające do nas z otoczenia bodźce, przepuszczając je przez szereg wysoce zindywidualizowanych filtrów i zamienia je na wrażenia. Jedne impulsy są słabe, niemal niedostrzegalne, rejestrowane gdzieś na marginesach świadomości, ale są też sygnały potężne, rozbłyskujące niczym pulsary, pozostawiające w naszej psychice trwały ślad. Takim mocnym impulsem, który może wykoleić nas ze ścieżek rutyny i pchnąć do wędrówki w nieznane rejony naszego własnego umysłu jest z pewnością nagła strata bliskiej nam osoby, o czym przekonuje nas Don DeLillo (1936), amerykański pisarz, dramaturg i eseista, obok Thomasa Pynchona i Johna Bartha, czołowy przedstawiciel amerykańskiego postmodernizmu, autor noweli The Body Artist.

Krzysztof Piskorski „Czworo i Bies” - wyciszany wariant literatury katastroficznej i postapo

Po audiobook „Czworo i Bies” według Krzysztofa Piskorskiego i z głosem Marcina Bosaka sięgałem z mieszanymi uczuciami. Skojarzenia z powieścią Przymanowskiego z jednej strony, fakt, że nie wydano wersji drukiem (ani tradycyjnym, ani elektronicznym) z drugiej. No, ale zacząłem słuchać i zaraz Wam opowiem, co z tego wynikło. A wynikło…

„Fałszywy trop” („Kurt Wallander” #5 ch.o.#6) - mroczno, kryminalnie i społecznie

W ramach uzupełniania moich czytelniczych luk w cyklu powieściowym „Kurt Wallander”, pióra nieżyjącego już niestety (1948-2015) szwedzkiego mistrza mroczniejszej odmiany kryminału społecznego Henninga Mankella, sięgnąłem teraz po „Fałszywy trop”. Powieść jest piątą w cyklu i zarazem szóstym tomem w kolejności wydarzeń rozgrywających się w świecie wyobrażonym. Wybrałem wydanie audio by Biblioteka Akustyczna z głosem Leszka Filipowicza i na podstawie tłumaczenia niezawodnej Haliny Thylwe.

Adrian Bednarek „W matni strachu” („Zapomniany” #2) - trochę za dużo stylu „American Psycho”

No i nadszedł czas na drugą część dyptyku pióra współczesnego polskiego autora Adriana Bednarka „Zapomniany” zatytułowaną „W matni strachu”. Pierwsza powieść cyklu, „Zapomniany”, oryginalny thriller kryminalny, mimo pewnych zastrzeżeń, bardzo mi się podobała, więc do drugiej podszedłem z dość dużymi oczekiwaniami. Ponownie wybrałem wydanie audio, i ponownie z głosem Filipa Kosiora.

"Poza królestwo" Yaa Gyasi - O ciężarze wyimaginowanych przewin

Yaa Gyasi

Poza królestwo

Tytuł oryginału: Transcendent Kingdom 

Tłumaczenie: Hanna Pustuła-Lewicka 

Wydawnictwo: W.A.B. 

Liczba stron: 344

Format: papier

 

 

Trudne i bolesne przeżycia mogą wyryć trwałe ślady na naszej psychice. Doświadczenia ekstremalne, daleko wykraczające poza spektrum dostępne innym ludziom, nie są możliwe do wymazania, usunięcia, zapomnienia, stąd w ogromnej mierze determinują one nasze dalsze losy. O tym, jaki to będzie wpływ, najczęściej decyduje fakt, w jaki sposób podejdziemy do tego, co tak nam niemiłe, zatrważające czy przykre, przy czym nie sposób mówić tu o postępowaniu zero-jedynkowym. Próby walki z traumami, ich przepracowania i oswojenia, szczególnie w pojedynkę, to balansowanie na cienkiej linie, rozciągniętej pomiędzy bagnem strapienia, chęci rozdrapywania ran (jako formy kary) i obwiniania siebie, a wartkim strumieniem szaleńczego, straceńczego i autodestrukcyjnego zapału do działania, by w mniejszym lub większym stopniu poprawić źle funkcjonującą rzeczywistość, jaka nas otacza, odkupując tym samym (na ogół wmawiane sobie) popełnione błędy. O tym, że zachowanie balansu – umożliwiającego z jednej strony spojrzenie na przeszłość bez grymasu cierpienia, z drugiej zaś pozwalającego na funkcjonowanie w codziennym życiu, bez ciągłej konieczności odpokutowywania swoich (nierzadko wyimaginowanych) przewin – jest ogromnym wyzwaniem, przypomina nam Yaa Gyasi (ur. 1989), ghańsko-amerykańska pisarka, autorka powieści Poza królestwo.

Raymond Chandler „Żegnaj, laleczko” („Philip Marlowe” #2) - te porównania...

W ramach poznawania klasyki kryminału sięgnąłem po drugą już część cyklu powieściowego „Philip Marlowe” pióra amerykańskiego pisarza Raymonda Chandlera, uhonorowanego wyborem na prezydenta Mystery Writers of America (MWA), jednego z mistrzów kanonu noir (czarny kryminał). Marlowe, protagonista tej serii, to amerykański amerykański prywatny detektyw; opowieści o nim wywarły niezatarty wpływ na rozwój fikcji kryminalnej, detektywistycznej i należy je również uznać za prekursorskie w ramach konwencji, które później wyewoluowały w pełnoprawne podgatunki, takie jak kryminał społeczny. Druga odsłona „Marlowe’a” nosi tytuł „Żegnaj, laleczko” (oryg. „Farewell, My Lovely ”), a ja wybrałem wydanie Storyside w formie audio z głosem Przemysława Bluszcza i na podstawie nowego, świetnego tłumaczenia Bartosza Czartoryskiego.