"A Quiet Place" Seichō Matsumoto - Igranie z kryminalną konwencją

Seichō Matsumoto

A Quiet Place

Tytuł oryginału: Kikanakatta Basho (聞かなかった場所)

Tłumaczenie: Louise Heal Kawai

Wydawnictwo: Penguin Books

Seria: Penguin Modern Classics

Liczba stron: 240

Format: papier

 

 

Człowiecza natura to niezgłębiona otchłań, która skrywa przed nami ogrom tajemnic. To pokłosie faktu, że meandry funkcjonowania naszego mózgu oraz jego reakcje na docierające z otoczenia (jakże liczne i dynamicznie zmieniające się bodźce, różnie odbierane w zależności od sytuacyjnego kontekstu), to obszary, które, mimo wielu lat prowadzonych badań, nadal pozostają terra incognita. Im bardziej nietypowe, ekstremalne, wybijające z granic komfortu oraz kolein rutyny położenie, tym mniejsze większe prawdopodobieństwo, że człowiek postąpi w sposób, który z perspektywy czasu może wydawać się niewytłumaczalny czy irracjonalny. Przypomina nam o tym Seichō Matsumoto (1909 – 1992), japoński pisarz specjalizujący się w prozie detektywistycznej, kryminałach oraz thrillerach, autor powieści A Quiet Place.

Akcja powieści koncentruje się wokół perypetii Tsuneo Asaiego, 42-letniego urzędnika średniego szczebla w Departamencie Produktów Spożywczych w Ministerstwie Rolnictwa. W trakcie podróży służbowej do Kobe, mężczyzna zaskoczony zostaje tragiczną wiadomością, przekazaną telefonicznie przez szwagierkę. Okazuje się, że jego 35-letnia żona Eiko umiera na atak serca. Kobieta od pewnego czasu cierpiała na chorobę wieńcową, więc początkowo całe zdarzenia zdaje się być naturalną, choć nie mniej smutną, konsekwencją przewlekłego schorzenia. Kiedy jednak Tsuneo odwiedza właścicielkę sklepu w urokliwym zakątku dzielnicy Yoyogi, pragnąc podziękować kobiecie za okazaną zmarłej małżonce pomoc i przeprosić za wynikłe z tego niedogodności, bohater zaczyna zastanawiać się, co Eiko – przesadnie dbająca o swoje zdrowie osobniczka, raczej nieśmiała i wycofana, wychodząca z domu jedynie kilka razy w tygodniu, by wziąć udział w spotkaniach grupy piszącej wiersze haiku – robiła w owej szacownej, (tytułowej) spokojnej okolicy, gdzie zastaje ją śmierć. Tsuneo nie opuszczają dręczące go pytania i z tego względu rozpoczyna prywatne dochodzenie, którego celem jest wyjaśnienie wszystkich szczegółów dotyczących zgonu Eiko.

A Quiet Place to proza utrzymana w podobnej konwencji, co pozostałe dzieła Seichō Matsumoto, które zostały przełożone na język angielski. Zagadka, jaką raczy nas autor, odkrywana jest stopniowo, a przy tym niespiesznie. U Japończyka próżno szukać dynamicznych zwrotów wydarzeń czy fabuły pędzącej na złamanie karku, nie ma też epatowania brutalnością czy przemocą. Proza naznaczona jest za to precyzją, koncentracją na detalach, a jednocześnie styl, w jakim jest utrzymana książka, jest bardzo elegancki. Warto też wspomnieć o tym, co odróżnia Spokojną okolicę od takich pozycji jak Inspector Imanishi Investigates czy Tokyo Express, mianowicie eksperymenty z formą – A Quiet Place korzysta z elementów znamiennych dla prozy detektywistycznej, ale w pewnym momencie Matsumoto oryginalnie wyłamuje się z konwencji, decydując się na nietypowy i intrygujący zabieg w materii definiującej tego typu dzieła, który jednak może rozczarować miłośników klasycznych zgadywanek.

Spokojna okolica to z pewnością złożony i starannie nakreślony portret psychologiczny człowieka, który wyrzucony zostaje ze swojej codzienności, który konfrontuje się z mrocznymi aspektami własnej osobowości. To opowieść o ludziach, którzy w myśl słów Wisławy Szymborskiej zawartych w wierszu Minuta ciszy po Ludwice Wawrzyńskiej mogą stwierdzić, że: Tyle wiemy o sobie, ile nas sprawdzono, którzy przekonują się, że dopiero życiowe wyzwania i próby ujawniają w pełnej krasie nasz charakter czy osobowość. Seichō Matsumoto znakomicie pokazuje jak mocno okoliczności mogą wpływać na nasze postępowanie, jak niespodziewanie pojawiające się i nagłe impulsy, jakim chwilowo się poddajemy, mogą rzutować na nasze wybory, z którymi konsekwencjami będziemy się następnie zmagać.

Podobnie w przypadku Śledztwa Inspektora Imanishiego, Spokojna okolica zapewnia interesujące spojrzenie na Kraj Kwitnącej Wiśni i jego społeczeństwo. Tym razem zyskujemy okazję, by lepiej przyjrzeć się ministerialnym gabinetom, panującym tam stosunkom i układom. Tsuneo Asai to człowiek ze społecznych nizin, który dzięki skromnemu wsparciu rodziców oraz własnej determinacji, zaciętości i ogromnej pracowitości, odnosi sukces na miarę swoich możliwości. W środowisku współpracujących z ministerstwem biznesmenów znany i ceniony jest z racji swojego profesjonalizmu oraz rozległej wiedzy. Zarazem Asai zna swoje miejsce w szeregu i świadom jest własnych „ograniczeń” – wie doskonale, że najbardziej intratne pozycje w resorcie zarezerwowane są dla „złotych dzieci”, zaliczających błyskawiczne awanse dzięki dyplomom z elitarnych uczelni oraz znajomościom. Asai jest wyczulony na jednostki, którym pisana jest naprawdę wielka kariera i dla nich stara się być najbardziej uczynny i użyteczny, licząc, że w przyszłości zostanie mu to wynagrodzone. Kwintesencją tej postawy, nierzadko ocierającej się o serwilizm, jest początek powieści, kiedy Asai wyczekuje najlepszego momentu w trakcie trwającej biznesowej kolacji, by powiadomić swojego przełożonego, że z uwagi na wiadomość o śmierci żony musi wrócić do Tokio. A gdy ten smutny obowiązek zostaje wypełniony, myśli Asaiego w niemal tym samym stopniu wypełniają rozważania na temat Eiko, jak i planowanie, jak ułatwić szefowi dokończenie delegacji bez swojego asystenta. 

Nie mniej interesującą składową książki jest tło, na jakim rozpostarto fabułę, co pozwala poznać ówczesne realia. Ważkim akcentem książki jest zmiana polityki rolnej kraju, który zaczyna zmagać się z nadpodażą ryżu. Ministerstwo Rolnictwa ogłasza nowy program, zachęcający rolników (spośród których wielu zrzeszonych jest w różnych spółdzielniach) do zmiany profilu upraw (na inne warzywa), przerzucenia się na hodowlę zwierząt czy sprzedaży ziemi przekształcanej następnie w tereny przemysłowe, na które stale rośnie zapotrzebowanie. Tsuneo Asai ma trudną rolę, bowiem musi przekonać rolników do alternatywnych opcji, które mimo związanych z nimi benefitów traktowane są podejrzliwe, jako, że ryż – fundament japońskiej diety na przestrzeni wieków – staje się ważką składową kultury. Z tym aspektem (kultury) wiąże się jeszcze jedna ciekawostka, jaką są wzmianki o amerykańskich wpływach w Kraju Kwitnącej Wiśni – dzięki A Quiet Place dowiadujemy się, że dzieci-kwiaty (subkultura hippisów) dotarły także do Japonii, gdzie i tu nie cieszyły się zbytnią sympatią bardziej konserwatywnej części społeczeństwa, będąc oskarżanym o wszelkie niegodziwości, występki czy zbrodnie.

W rezultacie A Quiet Place to interesująca lektura o rozrywkowym charakterze, niepozbawiona ciekawych uwag socjologiczno-społecznych. To książka z pogranicza prozy detektywistycznej i thrillera, która pokazuje fasadowość prowadzonej egzystencji prowadzonej przez wielu ludzi. Ludzi, dbających o pozory, o społeczną pozycję, o towarzyskie postrzeganie, co nierzadko odbywa się kosztem szczerości, której zaczyna brakować w relacjach z najbliższymi. Dodając starannie nakreślone tło, na jakim rozpostarto akcję dzieła oraz oryginalny koncept poprowadzenia wątku kryminalnego (który jednak, tak jak wspomniano, miłośnikom klasycznych utworów detektywistycznych może nie przypaść do gustu) otrzymujemy jeszcze jedno intrygujące dzieło autorstwa Seichō Matsumoto.

 

P. S. Ukraina wciąż walczy nie tylko o swoją wolność, a my, choćby w pewnym stopniu, możemy pomóc jej obrońcom i obrończyniom, w tym także naszym chłopakom na wojnie. Każde wsparcie i każda wpłata się liczy! Można wspierać na różne sposoby, ale trzeba coś robić. Tutaj zrzutki na naszych medyków pola walki działających na froncie: https://pomagam.pl/b4t636 albo https://pomagam.pl/medycy_ukrainie

 

 

Ambrose