Wolna i niezawisła Ukraina jest jedynym prawdziwym gwarantem niepodległości Polski. Jeśli upadnie Ukraina, kwestią czasu będzie upadek Polski.

poniedziałek, 16 listopada 2026

"Gdybym miała twoją twarz" Frances Cha - O patologiach i wyzwaniach koreańskiego społeczeństwa

Frances Cha

Gdybym miała twoją twarz

Tytuł oryginału: If I had your face  
Tłumaczenie: Urszula Gardner
Wydawnictwo: Mova
Liczba stron: 304
Format: papier
 
 

 
Decyzja o posiadaniu potomstwa to wypadkowa wielu czynników, zarówno społecznych, socjologicznych, kulturowych oraz ekonomicznych. Ogrom zmiennych wpływa na ten ważki krok, jakim jest świadome sprowadzenie na świat nowej ludzkiej istoty. Uwzględniając ostatnie statystyki, bardzo wyraźnie widać, że są w kraje, w których ludzie znacznie chętniej postanawiają powiększyć swoją rodzinę, ale nie brak również takich, gdzie współczynnik urodzeń jest dramatycznie niski. Do tej drugiej kategorii zalicza się m.in. Korea Południowa, państwo w Azji Wschodniej, cechujące się najmniejszą dzietnością na świecie. O przyczynach takiego stanu rzeczy można by długo i zaciekle dyskutować, a ciekawych wskazówek dostarcza lektura powieści Gdybym miała Twoją twarz autorstwa Frances Cha, amerykańskiej pisarki południowokoreańskiego pochodzenia.

Akcja utworu osadzona jest we współczesnym Seulu i koncentruje się na perypetiach pięciu kobiet, zamieszkujących ten sam apartamentowiec, którego największymi zaletami są całkiem atrakcyjna lokalizacja i niewygórowany czynsz. Poszczególne rozdziały napisane są z perspektywy czterech bohaterek. Gyuri to atrakcyjna hostessa, zawdzięczająca piękny wygląd regularnym operacjom plastycznym i pomniejszym korektom, zatrudniona w ekskluzywnym salonie, w którym goszczą czołowi przedstawiciele świata biznesu, szukający rozrywki, ale i flirtu. Ara to zdolna fryzjerka, która jako nastolatka, w trakcie bójki straciła głos – jej życie w ogromnej mierze podporządkowane jest śledzeniu doniesień na temat jej idola, gwiazdki K-popu. Miho to pracowita i utalentowana artystka, która dzięki stypendium studiowała w Nowym Jorku; po powrocie do Korei wiąże się z Hanbinem, chłopakiem należącym do światka koreańskiej elity – Miho niespecjalnie dobrze czuje się w tym otoczeniu, podświadomie zdając sobie sprawę, że jej pochodzenie z ubogiej rodziny i dzieciństwo spędzone w sierocińcu, są niczym piętno w środowisku pełnym przepychu, blichtru i fałszu. Wonna, trzydziestoparolatka, jest starsza od pozostałych bohaterek, dwudziestokilkulatek; to mężatka niespecjalnie przepadająca za swoim partnerem, która od lat stara się o dziecko (wcześniejsze próby kończą się poronieniem); pracuje w korporacji, w której od pracowników oczekuje się pełnego poświęcenia i zaangażowania, co bardzo utrudnia decyzję o tym, by poinformować swoją przełożoną o byciu w ciąży; do tej stresującej sytuacji zawodowej dochodzi ogromny lęk o stan nienarodzonego dziecka przemieszany z traumatycznymi wspomnieniami z dzieciństwa, związanymi z wychowaniem przez sadystyczną i złośliwą babkę. Piąta postać, Sujin, nie jest narratorką żadnej części, ale jej osoba przewija się w każdej opowieści; to dziewczyna dorastająca w tej samej placówce co Miho, współlokatorka Ary, pracowniczka salonu paznokci. Jedną z jej klientek jest Gyuri, z którą zawiązuje znajomość, licząc, że nowa przyjaciółka pomoże jej otrzymać zniżkę na wymarzoną operację plastyczną żuchwy w renomowanej klinice, zabieg będący w jej mniemaniu przepustką umożliwiającą dostanie pracy hostessy w salonie. Codzienność każdej z postaci naznaczony jest zmaganiami, trudami oraz cieniami przeszłości, z którymi to walka jest tym trudniejsza, że XXI-wieczny Seul, czy ogólnie Korea Południowa, okazują się być miejscami niezwykle niegościnnymi, wręcz opresyjnymi.

Ważkim aspektem, wokół którego orbituje fabuła jest fizyczność. Obsesja na punkcie idealnego wyglądu jest na tyle olbrzymia, że kładzie się ona cieniem na codzienność wielu Koreanek i Koreańczyków (Lekarzem, który przeprowadził zabieg, był mąż jednej z naszych nauczycielek, właściciel niewielkiej kliniki chirurgii plastycznej w Cheongju. Połowa szkoły poprawił sobie wtedy oczy, a a to dlatego, że nasza nauczycielka zaoferowała nam pięćdziesięcioprocentową zniżkę. Drugiej połowy, w tym mnie, nie było na to stać [1]). Frances Cha pokazuje toksyczne i wyniszczające psychicznie skutki uczestnictwa w tej niekończącej się pogoni za doskonałością, pogoni prowadzonej tym bardziej szaleńczo i straceńczo, że na moment zatrzymania się i złapania oddechu nie pozwala świadomość upływającego czasu i jego destrukcyjnej działalności. Dbanie o wygląd to złożony, a co najistotniejsze, niekończący się proces, wymagający ogromnych nakładów finansowych, fizycznej wytrzymałości i samozaparcia: Nos ma lekko zadarty, kości policzkowe wyprofilowane, całą szczękę równiutką, wymodelowaną w literę V. Otoczone kreską tatuażu oczy zdobią długie pierzaste sztuczne rzęsy, a cera jest codziennie poddawana fototerapii, dzięki czemu sprawia wrażenie powleczonej mglistą bielą odtłuszczonego mleka [2]. To także gotowość do poświęcenia i cierpienia, jako, że wiele zabiegów to skomplikowane operacje, po których organizm potrzebuje wielu miesięcy, by dojść do pełnej sprawności: Mówi się, że okres rekonwalescencji znacznie się różni w zależności od osoby, ale dziewczyna z salonu, której kuzynka przeszła podobną procedurę, twierdziła, że powrót do normalności zajął jej ponad rok [3]. Ci, którzy rezygnują z wyścigu albo w ogóle nie biorą w nim udziału, oszczędzają sobie niemało wydatków oraz niezdrowych emocji, ale nierzadko bywają skazani na ostracyzm i marginalizację, jako osoby nie dbające o siebie, nie starające się zanadto: Dobija czterdziestki, jest rozwódką i ma nadwagę, co czyni ją niewidzialną w oczach każdego Koreańczyka bez względu na wiek [4].

Nie mniej istotną składową książki jest opis panujących w Korei realiów, które, przy uważniejszym spojrzeniu, przerażają i przytłaczają. Tym, co rzuca się w oczy najbardziej są niezwykle sztywne, wręcz kastowe podziały klasowe. Społeczeństwo koreańskie jawi się jako zbiorowość, w której pochodzenie, rodzinne koneksje oraz majątek determinują niemal całą egzystencję: Mimo że zamieszkana przez miliony ludzi, Korea jest wielkości akwarium, gdzie każdy ma na oku każdego. (…) Dlatego ludzie bombardują innych pytaniami przy pierwszym spotkaniu. W jakiej dzielnicy mieszkasz? Do jakiej szkoły chodziłaś? Gdzie pracujesz? Znasz taką-to-a-taką? Lokalizują cię na krajowej drabinie statusu i wypluwają, zanim zdążysz mrugnąć [5]. Ta przynależność do określonej grupy jest na tyle ważka i żywa, że w przypadku związków ludzi z odrębnych pod kątem statusu środowisk, można wręcz mówić o mezaliansie, który jest dopuszczalny, ale nie na tyle akceptowalny, by nie przykrywać go wstydliwym przemilczeniem: Jego rodzina musiała wynająć ludzi do odgrywania ról gości panny młodej, aby nie wyszło na to, że wżenia się w biedę [6]. Pochodną takiej struktury społecznej jest wyścig szczurów ludzi z klasy aspirującej, którzy starają się za wszelką ceną wspiąć się po szczeblach hierarchii – zgodnie z tą logiką dzieci to poniekąd inwestycja, a najlepsze, co można im zapewnić to edukacja (liczne korepetycje) nastawiona na jak najefektywniejsze zdawanie kolejnych egzaminów, atrakcyjny wygląd (sponsorowanie operacji i zabiegów upiększających) oraz dobrą posadę (przez znajomości) – z racji ekstremalnie wysokich kosztów życia (O ile twoi rodzice nie mają czebolu ani działki w Gangnam zakupionej dekady wcześniej, musisz pracować, pracować i jeszcze raz pracować na pensję, z której ani nie kupisz domu, ani nie zapewnisz dziecku przyszłości, mimo że siedzisz przy biurku, a garb sam ci rośnie, twój szef natomiast jest indolentnym pracoholikiem, o ile takie połączenie jest w ogóle możliwe. Tak czy owak pod koniec dnia musisz się upić, żeby wszystko to jakoś wytrzymać [7]) wielu uczestników rywalizacji odpada już na starcie, co wzmaga alienację, egoizm, podziały i wrogość: Poznałyśmy się w pierwszej klasie gimnazjum przy wózku ze słodkimi ziemniakami. Tak właśnie nastolatkowie z Cheongju zarabiali pieniądze zimą: wystawaliśmy na rogach ulic w śniegu i piekliśmy słodkie ziemniaki nad węglem rozpalonym w cynowych baryłkach, po czym sprzedawaliśmy smakołyk za parę tysięcy wonów porcja. Oczywiście dotyczyło to tylko gorszych uczniów, tych należących do szkolnych gangów zwanych iljin. Kujony były zbyt zajęte przygotowywaniem się do egzaminów i zajadaniem drugiego śniadania z lunchowych pudełek, które ich matki szykowały dla nich każdego dnia [8]. Takie podejście skutkuje też zubożeniem rodzinnych relacji – w skrajnych wypadkach ludzie, którym się nie powiodło, mimo wsparcia rodziny, bywają postrzegani jako nieudacznicy i niewdzięcznicy: Pozostałych swoich synów babka traktowała jak kretynów – do dziś nie wiem, jak najstarszy z nich zarabia na życie – ale największą pogardę miała dla mojego ojca, który choć studiował na dobrej uczelni, pracował w przedsiębiorstwie oczyszczania miasta. Nieustannie mu powtarzała, jaka to ironia losu, że musi się opiekować dzieckiem syna, który upokorzył ją najbardziej ze wszystkich [9].

Takie podejście skutkuje mocną, surową, pozbawioną upiększeń prozą, która jednak niebezpiecznie balansuje pomiędzy lirycznością, a tanim epatowaniem wulgarnością. W Zwrotniku Raka nie brak zarówno bardzo poetyckich fragmentów (Godzina zmierzchu. Błękit, woda jak szklana tafla, lśniące, roztapiające się w powietrzu drzewa [5]), ciekawych przemyśleń (Na południku czasu nie ma niesprawiedliwości, jest jedynie poezja ruchu stwarzająca iluzję prawdy i dramatu. Jeśli w jakiejś chwili ktoś stanie gdzieś twarzą w twarz z absolutem, zamarznie wszelkie współczucie, dzięki któremu tacy ludzie jak Guatama i Jezus wydają się boscy. Potworne jest nie to, że ludzie wyhodowali róże na tej kupie gnoju, ale że – z tego czy innego powodu – chcieli je wyhodować. Z tego czy innego powodu człowiek z utęsknieniem wygląda cudu: by go sprawić, gotów jest nurzać się we krwi. Będzie się opychał ideami, poniży do roli cienia, byleby choć przez moment móc zamknąć oczy na ohydę rzeczywistości. Można znieść wszystko – hańbę i upokorzenie, nędzę i wojnę, zbrodnię, nawet ennui – jeśli się wierzy, że w nocy zdarzy się cud, dzięki któremu życie stanie się znośne [6]), jak i turpistycznych fascynacji, w których plugawość płynnie przechodzi w poetycką melodyjność – za sprawą książki kolebką owych niegodziwości i brzydoty staje się Paryż, który zostaje nam przybliżony przez Millera od najbardziej szkaradnej strony: Okna mojego hotelu ropieją i czuć gęsty, drażniący smród, jakby palono jakieś chemikalia [7]; Ten Paryż, do którego tylko ja jeden mam klucz, niezbyt nadaje się do zwiedzania przez turystów, nawet gdy się ma najlepsze intencje; jest to Paryż, w który należy wierzyć, którego należy doświadczać codziennie w tysiącu różnych tortur, Paryż rozwijający się w tobie jak rak, rozprzestrzeniający się coraz bardziej, by cię w końcu pożreć [8]. W książce są jednak również partie zwyczajnie słabe, męczące, nużące, szczególnie gdy frontalny atak na moralność i uparte szokowanie sprowadzają się do ogromnego i jakże prymitywnego uprzedmiotowienia kobiet. Zredukowane zostają one do swoich narządów płciowych, stają się dupami, pizdami, seksualnymi trofeami, istotami pozbawionymi wyższych uczuć, stworzonymi do zaspokajania najprostszych męskich potrzeb, bez osobowości, uczuciowości czy charakteru. Bohater oraz jego znajomi są niczym nastoletni chłopcy, którzy właśnie wyrwali się spod wszechobecnego wpływu rodziców i duchownych, na siłę cieszący się odkrytą wolnością, nie potrafiąc jej przy tym utożsamiać z niczym innym poza rozbuchaną, seksualną swobodą, koncentrując się wyłącznie na seksualnym akcie, kompletnie ignorując druga osobę, z którą ów akt jest odbywany.

W Zwrotniku Raka pełno jest także rozczarowania, zgorzknienia, niewiary w ludzkość i w człowieczą naturę. Świat, za sprawą głównego bohatera, jawi się jako kloaka nieszczęścia, w którym nurza się, i nierzadko tonie, rodzaj ludzki: Gdziekolwiek pójdę, wszędzie to samo: ludzie paskudzą sobie życie. Każdy przeżywa jakąś prywatną tragedię. Mamy to już we krwi – nieszczęście, nudę, smutek, samobójstwo. Powietrze jest przesiąknięte katastrofą, frustracją, daremnością. Drap się i drap – aż zedrzesz sobie skórę [9]. W ujęciu protagonisty jedynym wyjściem z tej gównianej sytuacji jest zgon, który jednak, nie wiedzieć czemu, jest uparcie odwlekany przez ludzkich nieszczęśników: Tutaj wszystkie granice znikają i świat okazuje się tym, czym jest – oszalałą jatką. Kierat rozciąga się w nieskończoność, luki są szczelnie zamknięte, logika popada w obłęd, w górze błyska okrwawiony topór. Powietrze jest lodowate i nieruchome, język jest językiem apokalipsy. Nigdzie nie widać napisu „wyjście”; nie ma innej kwestii poza śmiercią. Ślepy zaułek, na końcu którego czeka szafot [10].

W rezultacie Gdybym miała Twoją twarz to niezła lektura, która poprzez opis perypetii kilku postaci ukazuje codzienną egzystencję w koreańskiej stolicy z perspektywy przeciętnych ludzi. Egzystencję naznaczoną walką o to, by utrzymać się na ekonomicznej powierzchni w skrajnie konsumpcyjnym społeczeństwie niezwykle wyczulonym na zajmowaną pozycję, posiadane koneksje i wygląd zewnętrzny, który staje się niezwykle pożądanym towarem. Frances Cha bezlitośnie obnaża i punktuje patologiczne zachowania swoich rodaków, akcentując najbardziej wykoślawione elementy koreańskiej kultury i mentalności. Jednocześnie autorka podkreśla, że nawet w takich środowiskach rodzą się prawdziwe przyjaźnie, oparte na empatii, wyrozumiałości i wzajemnym wsparciu, pozwalające przetrwać najtrudniejsze życiowe sztormy.


 

P. S. Ukraina wciąż walczy nie tylko o swoją wolność, a my, choćby w pewnym stopniu, możemy pomóc jej obrońcom i obrończyniom, w tym także naszym chłopakom na wojnie. Każde wsparcie i każda wpłata się liczy! Można wspierać na różne sposoby, ale trzeba coś robić. Tutaj zrzutki na naszych medyków pola walki działających na froncie: https://pomagam.pl/b4t636 albo https://pomagam.pl/medycy_ukrainie

 
 
Ambrose

 ------------------------------------

[1] Frances Cha, Gdybym miała twoją twarz, przeł. Urszula Gardner, Wydawnictwo Mova, Białystok 2021, s. 11
[2] Tamże, s. 10
[3] Tamże, s. 22
[4] Tamże, s. 219
[5] Tamże, s. 80
[6] Tamże, s. 33
[7] Tamże, s. 44
[8] Tamże, s. 13
[9] Tamże, s. 49
[10] Tamże, s. 174

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Czytamy wnikliwie każdy komentarz i za wszystkie jesteśmy wdzięczni. Zwłaszcza za te krytyczne. Jeśli chcesz o czymś porozmawiać, zapytać, zwrócić uwagę na błąd, pisz śmiało. Każda wypowiedź, zwłaszcza na temat, jest przez nas mile widziana. Nie odrzucamy komentarzy anonimowych, jeśli tylko nie naruszają prawa. Można zamieszczać linki do swoich blogów i inne, jeśli nie są ewidentnym spamem. KOMENTARZE UKAZUJĄ SIĘ DOPIERO PO ZATWIERDZENIU przez nas :)