Asako Yuzuki
Masło
Akcja utworu koncentruje się wokół perypetii Riki Machidy, 33-letniej reporterki pracującej dla Tygodnika Shūmei. W chwili rozpoczęcia, Rika bezskutecznie usiłuje przeprowadzić wywiad z Manako Kajii, kilka lat starszą od niej kobietą, osadzoną w areszcie zdolną kucharką i autorką bloga kulinarnego, oskarżoną o pozbawienie życia trzech osobników oraz wyłudzanie pieniędzy od licznej grupy mężczyzn (Sprawa Kajii nie dawała Rice spokoju. W czasie gdy pierwsze zabójstwa wychodziły na jaw, pracowała w innym zespole i nie miała okazji wziąć udziału w dziennikarskim śledztwie. Ale owa historia tkwiła jej w głowie, a teraz sama była już w wieku Kajii, gdy ta została zatrzymana [2]; Rika miała nadzieję, że jeśli uda się jej przeprowadzić wywiad z Manako Kajii, nie tylko dotrze do prawdy, która skrywa ta dziwna sprawa, lecz także stawi czoło własnym problemom [3]). Przypadek Manako Kajii żywo oddziałuje na wyobraźnię opinii publicznej, tyle, że domniemana morderczyni stanowczo odmawia kontaktu z przedstawicielami jakichkolwiek mediów. Rice udaje się przełamać ten impas, dzięki radzie przyjaciółki Reiko, która sugeruje, by zapytać listownie Manako Kajii o przepis na gulasz wołowy. Podejrzana postanawia uczynić wyjątek, choć w trakcie pierwszego spotkania z Riką zaznacza, że ich rozmowy będą orbitować wyłącznie wokół jedzenia oraz gotowania. I choć faktycznie kulinaria są ważkim elementem spotkań, to szybko można odnieść wrażenie, że dla Manako Kajii stanowią one jedynie pretekst. Kobieta jest niczym pajęczyca, która stara się zwabić Rikę w sieć swoich lepkich opowieści, dążąc do psychologicznego złamania ofiary i przejęcia kontroli nad jej życiem. Rika zdaje sobie sprawę z płynącego zagrożenia ze strony zręcznej manipulantki, ale postanawia podjąć wyzwanie, co prowadzi do szeregu dramatycznych wydarzeń.
Postać Manako Kajii (wzorowana na autentycznej osobie) zostaje bardzo zgrabnie wykorzystana przez Asako Yuzuki, by nakreślić szereg interesujących zagadnień, związanych z szeroko rozumianą płcią kulturową. Kluczowym aspektem, na którym wznoszone są fundamenty książki, jest różnica w postrzeganiu kobiet oraz mężczyzn w społeczeństwie japońskim. Yuzuki sygnalizuje, że wobec przedstawicieli płci męskiej i żeńskiej stawiane są inne wymagania i oczekiwania, stąd ich zachowania, postępowania czy wygląd przepuszczane są przez odmienne filtry i skale ocen, co w mniejszym lub większym stopniu ogranicza, krzywdzi, czy wręcz ubezwłasnowalnia lub uprzedmiotawia poszczególne jednostki. Znamiennym przykładem jest fizyczność Manako Kajii (Rika nie mogła jej ocenić inaczej niż jako osobę odrobinę tylko grubszą niż przeciętna [4]) – kobieta nie spełnia wygórowanych standardów w kwestii wyglądu, co w połączeniu z faktem, że jest oskarżoną w procesie o morderstwa, stanowi dla wielu (szczególnie anonimowych) ludzi niejakie przyzwolenie, na to by szydzić z jej aparycji i wagi, zarzucać jej zaniedbanie, imputować jej żarłoczność. Co ciekawe, kiedy Rika, za sprawą Manako Kajii, zaczyna poznawać tajniki gotowania i sama odrobinę przybiera na wadze (choć jak dowiadujemy się od jej przyjaciółki Reiko, osiąga po prostu masę, jaką powinna mieć zdrowa kobieta w jej wieku i z jej wzrostem), pada ofiarą podobnego traktowania – dodatkowe kilogramy to dla otoczenia przejaw postępującego braku starania się, niedbałości, folgowania sobie, zaś linia obrony sprowadzająca się do tego, że (sztuczne) normy dla kobiet są nierealne, zostaje skwitowana stwierdzeniem: Co innego gruby facet, a co innego kobieta [5].
Manako Kajii staje się także katalizatorem wyzwalającym szereg negatywnych emocji, które nakierowane są na kobiety: Z którejkolwiek strony spojrzeć, sprawa Manako Kajii dała upust mizoginii i użalaniu się nad losem biednych, opuszczonych mężczyzn [6]. Relacje zawiązywane przez Manako Kajii, oparte na materialnych korzyściach w zamian za (pozorną) opiekę, troskliwość i czułość (przejawiające się w serwowaniu wymyślnych potraw), ale i baczniejsza pod ich wpływem obserwacja własnego otoczenia, skłaniają Rikę do smutnej konstatacji, że patriarchalne zasady nadal odgrywają ogromną rolę w japońskiej codzienności – to kobiecym obowiązkiem jest dbanie o domowe ognisko, to kobieta winna być gospodynią, kucharką oraz opiekunką (nie tylko dzieci, męża, ale i starzejących się rodziców oraz teściów). Funkcją mężczyzny jest natomiast zapewnienie utrzymania i troska o środki na zaspokojenie materialnych potrzeb. Z tego względu, z jednej strony mężczyznom zdecydowanie trudniej jest przyznać się do porażki, pozwolić sobie na chwilę zwątpienia, okazać słabość czy otworzyć się i poprosić o pomoc, wsparcie innych, z drugiej zaś męskość nierzadko kojarzona jest ze zdecydowaniem, zadziornością, inicjatywą, zahaczającymi o arogancję i butę, które w sprzyjających okolicznościach (w połączeniu ze schematem myślowym, że skoro męskość jest synonimem siły, to kobiecość będzie oznaczać delikatność, kruchość, słabość) przeradzają się w przeświadczenie o wyższości płci męskiej, przeświadczenie, które demonstrowane może być na szereg negatywnych sposobów: Reiko milczała. Zapewne wróciła w myślach do dawnych lat. Na studiach seksistowskie uwagi pewnego wykładowcy tak ją rozsierdziły, że wdała się z nim w słowną przepychankę w czasie zajęć. W kafeterii spławiła chłopaka, który nie dawał jej spokoju, a wtedy inne koleżanki stwierdziły, że się wywyższa. W pracy żonaty przełożony, którego bardzo szanowała, nachalnie proponował romans. Reiko przeżyła szok [7].
Próby nakłonienia Manako Kajii do przeprowadzenia wywiadu wywołują niemałe przemeblowanie w codzienności Riki. Potężna, a zarazem magnetyczna osobowość Manako odciska swoje piętno na psychice bohaterki, która zyskuje impuls, by z odmiennej perspektywy spojrzeć na prowadzony żywot. W pewnym sensie, to dzięki Manako Kajii, Rika uzmysławia sobie, jak wartościowe, zdrowe, ożywcze i budujące są przyjacielskie relacje z innymi ludźmi. Troska, wsparcie, zaufanie, uczciwość czy uprzejmość zaznawane ze strony bliskich nam osób to rzeczy, które warto doceniać i odwzajemniać, bowiem stanowią one solidny fundament małego prywatnego szczęścia. Fundament niezwykle potrzebny, wręcz newralgiczny, w chwilach kryzysowych, gdy fortuna płata nam złośliwe figle, a wszystko wydaje się sypać i wymykać spod naszej kontroli. Jednocześnie jest to konstrukt, który nie tak łatwo wznieść – we współczesnym świecie mocno nastawionym na indywidualizm, folgowanie samemu sobie czy spoglądanie na rzeczywistość przez pryzmat własnych potrzeb, które stawiane są na pierwszym miejscu, zadzierzgnięcie autentycznych i głębokich międzyludzkich relacji stanowi nie lada wyzwanie.
Figura Manako Kajii pełni więc w utworze bardzo wiele funkcji – obserwując jej oddziaływanie na egzystencję Riki, ale i Reiko, Kajii przywodzi na myśl czarodziejkę czy wręcz czarownicę. Umiejętność manipulacji, zdolność wyszukiwania i wykorzystywania psychicznych ran i słabych punktów, łatwość nakłaniania innych ludzi do spełniania zachcianek, swoboda w operowaniu słowem (oplatając Rikę pajęczyną swoich opowieści, Kajii jest niczym Szeherezada z Księgi tysiąca i jednej nocy) – Manako Kajii jest na pierwszy rzut oka urodzoną oprawczynią, stąd nie wzbudza ona litości czy sympatii. Ale jako, że mało co w życiu jest czarno-białe, także i postać Manako Kajii okazuje się bardziej złożona, jeśli mocniej się nad nią pochylić. Asako Yuzuki przypomina, że choć jesteśmy jednostkami obdarzonymi wolną wolą (nierzadko wierzącymi, że jesteśmy kowalem własnego losu), to jednak ogromny wpływ na nasz byt wywierają zdarzenia z naszej przeszłości, środowisko, w jakim dorastamy, czy okoliczności, w których podejmujemy ważkie dla nas decyzje.
O perypetiach Riki oraz Manako Kajii czyta się z niezaspokojonym apetytem z racji faktu, iż na kartach powieści porozsiewane są liczne przepisy oraz kulinarne ciekawostki. Asako Yuzuki bardzo plastycznie i obszernie opisuje serwowane potrawy, przybliżając ich wygląd, zapach oraz walory smakowe, nierzadko uciekając się do rozbudowanych porównań, by zaakcentować wyjątkowość czy subtelność danego dania. Dzięki pisarce czynność jedzenia przestaje być mechanicznym, powtarzanym co dzień rytuałem w celu dostarczenia organizmowi niezbędnej do funkcjonowania energii, a staje się sztuką, przyjemnością i ceremonią, którą warto celebrować. Symbolem tego kulinarnego przebudzenia (odkrycia, że żywność powinna dostarczać nie tylko kalorie, ale i wrażenia zmysłowe) jest tytułowe masło, które w mniemaniu Manako Kajii jest kwintesencją dobrego smaku (w przeciwieństwie do margaryny, jawiącej się jako nędzna namiastka, tani substytut). Masło wyraża także zbytek, odrobinę luksusu, dbanie o siebie, bowiem w momencie, gdy rozgrywa się fabuła książki, w Japonii trwa kryzys niedoboru produktów mlecznych, stąd ich ceny są stosunkowo wysokie. Z kolei dla Riki, kobiety dotychczas żywiącej się głównie wysoko przetworzonymi pokarmami i fast foodami, samodzielnie przygotowany ryż, delikatnie omaszczony masłem to pierwszy krok na drodze do rozpoczęcia kulinarnej przygody.
Wypadkową tych wszystkich składników, których Asako Yuzuki używa do skomponowania swojego literackiego dania, jest bardzo smakowita proza. Japonka zapewnia ciekawe spojrzenie na Kraj Kwitnącej Wiśni, spojrzenie z perspektywy kobiecej, która ukazuje ogrom nierówności w kwestii postrzegania i traktowania przedstawicieli płci męskiej i żeńskiej. Masło jest również interesującym portretem psychologicznym współczesnych ludzi z wielkich metropolii, borykających się z ze znamiennymi dla tych przestrzeni bolączkami, do których zalicza się epidemia samotności, rozbuchany kult indywidualizmu czy pracoholizm.
P. S. Ukraina wciąż walczy nie tylko o swoją wolność, a my, choćby w pewnym stopniu, możemy pomóc jej obrońcom i obrończyniom, w tym także naszym chłopakom na wojnie. Każde wsparcie i każda wpłata się liczy! Można wspierać na różne sposoby, ale trzeba coś robić. Tutaj zrzutki na naszych medyków pola walki działających na froncie: https://pomagam.pl/b4t636 albo https://pomagam.pl/medycy_ukrainie
------------------------------------
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz
Czytamy wnikliwie każdy komentarz i za wszystkie jesteśmy wdzięczni. Zwłaszcza za te krytyczne. Jeśli chcesz o czymś porozmawiać, zapytać, zwrócić uwagę na błąd, pisz śmiało. Każda wypowiedź, zwłaszcza na temat, jest przez nas mile widziana. Nie odrzucamy komentarzy anonimowych, jeśli tylko nie naruszają prawa. Można zamieszczać linki do swoich blogów i inne, jeśli nie są ewidentnym spamem. KOMENTARZE UKAZUJĄ SIĘ DOPIERO PO ZATWIERDZENIU przez nas :)